مواد شیمیایی موجود در سیگار چیست؟ بررسی علمی ترکیبات سمی و سرطانزای دود تنباکو
تاریخ ثبت: ۰۱-۰۸-۱۴۰۳
مدت زمان مطالعه: 15 دقیقه
مواد شیمیایی موجود در سیگار چیست؟ بررسی علمی ترکیبات سمی و سرطانزای دود تنباکو
سیگار از نظر شیمیایی بسیار پیچیدهتر از ترکیب ساده «تنباکو و نیکوتین» است. هنگامی که یک نخ سیگار روشن میشود، حرارت ایجادشده مجموعهای از فرآیندهای احتراق، پیرولیز، تقطیر و واکنشهای شیمیایی ثانویه را به راه میاندازد. نتیجه، تولید آئروسل و دودی حاوی هزاران ترکیب شیمیایی است که بخشی از آنها از خود گیاه تنباکو منشأ میگیرند و بخشی دیگر در جریان فرآوری و حرارتدیدن مواد تشکیل میشوند.
دود تنباکو حاوی بیش از ۷۰۰۰ ماده شیمیایی است و در میان آنها دهها ترکیب با شواهد قابل توجه درباره سرطانزایی وجود دارد. برخی از این مواد مانند نیکوتین عمدتاً در ایجاد وابستگی نقش دارند، در حالی که ترکیباتی مانند بنزن، فرمالدهید، برخی نیتروزآمینهای اختصاصی تنباکو، ترکیبات آروماتیک چندحلقهای و فلزات سنگین در سمیت و سرطانزایی دخالت دارند.
بنابراین، برای درک خطرات سیگار باید به جای تمرکز بر یک ماده خاص، کل شیمی دود تنباکو و نحوه اثر این ترکیبات بر سلولها و بافتهای بدن را بررسی کرد.
در سیگار چند ماده شیمیایی وجود دارد؟
یکی از اعداد پرکاربرد در منابع علمی و بهداشت عمومی، وجود بیش از ۷۰۰۰ ماده شیمیایی در دود تنباکو است. البته این عدد به معنی آن نیست که یک نخ سیگار حاوی ۷۰۰۰ ماده شیمیایی به صورت ثابت و با غلظت مشخص است.
ترکیب دود به عوامل متعددی بستگی دارد، از جمله:
- نوع و ترکیب تنباکو
- شرایط رشد و خاک
- روش خشککردن و عملآوری
- مواد افزودنی
- طراحی سیگار
- نوع کاغذ و فیلتر
- دمای ناحیه احتراق
- نحوه کشیدن سیگار
بنابراین بهتر است میان ترکیبات موجود در برگ تنباکو، ترکیبات موجود در محصول نهایی و ترکیبات تشکیلشده در دود هنگام سوختن تفاوت قائل شویم.
این تفاوت از نظر شیمیایی بسیار مهم است؛ زیرا بسیاری از مواد سمی موجود در دود، مستقیماً به همان شکل در برگ خام تنباکو وجود ندارند و در اثر فرآیندهای حرارتی ایجاد میشوند.

تنباکو از نظر شیمیایی چیست؟
تنباکو به گیاهان جنس Nicotiana از خانواده Solanaceae گفته میشود. مهمترین گونه مورد استفاده در تولید تجاری محصولات دخانی، Nicotiana tabacum است.
برگ تنباکو مجموعهای پیچیده از ترکیبات طبیعی شامل آلکالوئیدها، قندها، پروتئینها، اسیدهای آلی، پلیفنولها، ترکیبات نیتروژنه و مواد معدنی دارد.
یکی از مهمترین آلکالوئیدهای این گیاه، نیکوتین است.
اما هنگامی که برگ تنباکو خشک، فرآوری و سپس در دمای بالا حرارت داده میشود، ترکیب شیمیایی آن تغییر میکند. در مرحله احتراق نیز واکنشهای جدیدی رخ میدهند که محصولات متعددی ایجاد میکنند.
نیکوتین چیست و چرا باعث وابستگی میشود؟
نیکوتین یک آلکالوئید طبیعی با فرمول مولکولی C₁₀H₁₄N₂ است.
این ترکیب از نظر فارماکولوژیک عمدتاً از طریق اتصال به گیرندههای نیکوتینی استیلکولین (nAChRs) در سیستم عصبی عمل میکند.
پس از مصرف، نیکوتین میتواند فعالیت شبکههای عصبی مختلف را تغییر دهد و بر آزادسازی انتقالدهندههایی مانند دوپامین اثر بگذارد. فعال شدن مسیرهای پاداش مغز یکی از عوامل مهم در ایجاد و حفظ وابستگی به نیکوتین است.
با این حال، یک نکته مهم وجود دارد:
نیکوتین را نباید با تمام سمیت سیگار یکسان دانست.
نیکوتین نقش مهمی در ایجاد وابستگی دارد، اما بسیاری از سرطانها، بیماریهای ریوی و آسیبهای ناشی از دود سیگار به مجموعه بسیار بزرگتری از ترکیبات موجود در دود مربوط هستند.
مونوکسید کربن؛ گازی که انتقال اکسیژن را مختل میکند
مونوکسید کربن (CO) یکی از مهمترین محصولات احتراق ناقص مواد حاوی کربن است.
این گاز بیرنگ و بیبو میتواند به هموگلوبین متصل شود و کربوکسیهموگلوبین تشکیل دهد.
هموگلوبین در حالت طبیعی وظیفه حمل اکسیژن را بر عهده دارد. اتصال CO به هموگلوبین باعث کاهش ظرفیت انتقال اکسیژن و اختلال در آزادسازی اکسیژن به بافتها میشود.
این موضوع بهخصوص برای بافتهایی با نیاز اکسیژنی بالا، مانند قلب و مغز، اهمیت دارد.
به همین دلیل، مونوکسید کربن یکی از عوامل مهم در ارتباط میان مصرف سیگار و آسیبهای قلبی ـ عروقی محسوب میشود.
فرمالدهید؛ آلدهیدی واکنشپذیر و سرطانزا
فرمالدهید (Formaldehyde) با فرمول CH₂O یکی از ترکیبات موجود در دود تنباکو است.
این ماده یک آلدهید بسیار واکنشپذیر است و میتواند با مولکولهای زیستی واکنش دهد.
مواجهه با فرمالدهید با تحریک دستگاه تنفسی و در مواجهههای مزمن، افزایش خطر برخی سرطانها ارتباط دارد.
از دیدگاه شیمی زیستی، اهمیت فرمالدهید تا حد زیادی به واکنشپذیری آن با پروتئینها و اسیدهای نوکلئیک مربوط میشود.
استالدهید؛ محصول مهم تجزیه حرارتی
استالدهید (Acetaldehyde) با فرمول C₂H₄O از دیگر آلدهیدهای مهم موجود در دود تنباکو است.
این ماده میتواند در اثر تجزیه حرارتی و احتراق ترکیبات آلی، از جمله برخی ترکیبات قندی، تشکیل شود.
استالدهید با مولکولهای زیستی واکنش میدهد و میتواند در ایجاد آسیب اکسیداتیو و تشکیل فرآوردههای واکنشدهنده با DNA نقش داشته باشد.
اهمیت آن تنها به سمیت مستقیم محدود نمیشود؛ بلکه در مطالعات مربوط به وابستگی به دخانیات نیز مورد توجه قرار گرفته است.
آکرولئین؛ مادهای بسیار واکنشپذیر در دود سیگار
آکرولئین (Acrolein) با فرمول C₃H₄O یک آلدهید غیراشباع و بسیار واکنشپذیر است.
این ترکیب میتواند در اثر حرارت و تجزیه مواد آلی تشکیل شود و از طریق واکنش با گروههای شیمیایی موجود در پروتئینها و سایر مولکولهای زیستی به سلولها آسیب برساند.
آکرولئین همچنین یک تحریککننده قوی دستگاه تنفسی محسوب میشود.
از دیدگاه شیمیایی، وجود پیوند دوگانه کربن ـ کربن همراه با گروه آلدهیدی باعث میشود آکرولئین نسبت به بسیاری از مولکولهای زیستی واکنشپذیری بالایی داشته باشد.
بنزن؛ هیدروکربن آروماتیک سرطانزا
بنزن (Benzene) با فرمول C₆H₆ یک هیدروکربن آروماتیک فرار است که در دود تنباکو وجود دارد.
بنزن پس از ورود به بدن در کبد متابولیزه میشود و برخی متابولیتهای آن میتوانند بر مغز استخوان و سیستم خونساز اثر بگذارند.
مواجهه طولانیمدت با بنزن با افزایش خطر برخی اختلالات خونی و بهویژه لوسمی ارتباط دارد.
بنابراین، بنزن تنها یک ترکیب موجود در دود نیست؛ بلکه نمونهای از موادی است که پس از ورود به بدن، متابولیتهای فعال زیستی ایجاد میکنند.
1,3-بوتادین؛ ترکیبی فرار با پتانسیل سرطانزایی
1,3-بوتادین با فرمول C₄H₆ یک دیان کونژوگه و ترکیب آلی فرار است که میتواند در فرآیندهای احتراقی تشکیل شود.
این ماده در ارزیابیهای سمشناسی به دلیل پتانسیل سرطانزایی اهمیت دارد.
برخی محصولات متابولیکی آن میتوانند با مولکولهای زیستی واکنش دهند و در ایجاد آسیب ژنتیکی نقش داشته باشند.
کادمیوم؛ فلز سنگینی که میتواند از خاک وارد تنباکو شود
کادمیوم (Cd) یک فلز سنگین سمی است که گیاه تنباکو میتواند آن را از محیط رشد جذب کند.
در نتیجه، منشأ کادمیوم موجود در محصولات دخانی الزاماً یک ماده افزودنی صنعتی نیست؛ بلکه بخشی از آن میتواند از خاک و محیط رشد گیاه وارد برگ شود.
کادمیوم با آسیب کلیوی، اختلالات استخوانی و اثرات مختلف سلولی ارتباط دارد و در گروه مواد سرطانزا قرار میگیرد.
یکی از ویژگیهای مهم کادمیوم، ماندگاری نسبتاً طولانی آن در بدن است؛ بنابراین مواجهه مکرر میتواند به تجمع آن منجر شود.
سرب؛ فلزی با اثرات گسترده بر سیستم عصبی
سرب (Pb) نیز یک فلز سنگین سمی است که میتواند در مواد گیاهی و محیطی وجود داشته باشد.
مواجهه با سرب میتواند سیستم عصبی، کلیهها، سیستم قلبی ـ عروقی و فرآیندهای خونسازی را تحت تأثیر قرار دهد.
آسیبهای عصبی ناشی از سرب بهویژه در دوران رشد اهمیت دارند.
آرسنیک؛ عنصر سمی و سرطانزا
آرسنیک (As) و ترکیبات آن از دیگر مواد مورد توجه در دود تنباکو هستند.
آرسنیک میتواند از مسیرهای مختلفی بر سلول اثر بگذارد؛ از جمله ایجاد استرس اکسیداتیو، اختلال در عملکرد آنزیمها و آسیب به فرآیندهای سلولی.
برخی ترکیبات آرسنیک نیز با افزایش خطر سرطان ارتباط دارند.
نیتروزآمینهای اختصاصی تنباکو؛ یکی از مهمترین گروههای سرطانزا
نیتروزآمینهای اختصاصی تنباکو (TSNAs) گروه مهمی از ترکیبات سرطانزا هستند که در مراحل مختلف رشد، فرآوری و عملآوری تنباکو میتوانند تشکیل شوند.
مهمترین ترکیبات این گروه عبارتاند از:
- NNN
- NNK
- NAT
- NAB
دو ترکیب NNN و NNK بهویژه از نظر سرطانزایی مورد توجه هستند.
این ترکیبات پس از ورود به بدن میتوانند تحت متابولیسم قرار گرفته و به گونههای واکنشپذیر تبدیل شوند. برخی از این متابولیتها قادرند با DNA واکنش دهند و ترکیباتی موسوم به DNA adducts ایجاد کنند.
اگر این آسیبها بهدرستی ترمیم نشوند، احتمال ایجاد جهش افزایش مییابد.
هیدروکربنهای آروماتیک چندحلقهای یا PAHs
PAHs گروه بزرگی از ترکیبات آروماتیک هستند که در فرآیند احتراق ناقص مواد آلی تشکیل میشوند.
برخی از PAHها مانند بنزو[a]پیرن از ترکیبات شناختهشده سرطانزا هستند.
اهمیت این ترکیبات از نظر سمشناسی به این دلیل است که برخی از آنها پس از متابولیسم در بدن به ترکیبات فعال تبدیل میشوند که میتوانند با DNA واکنش دهند.
به همین دلیل، فرآیند احتراق ناقص تنباکو از نظر تشکیل ترکیبات سرطانزا اهمیت زیادی دارد.
قطران سیگار چیست؟
یکی از سوءبرداشتهای رایج این است که قطران را یک ماده شیمیایی منفرد بدانیم.
در واقع، قطران (Tar) یک ترکیب شیمیایی مشخص نیست؛ بلکه اصطلاحی برای بخش ذراتی و پیچیده دود تنباکو است که مجموعهای از ترکیبات مختلف را در خود جای میدهد.
این مخلوط میتواند شامل:
- PAHs
- فنولها
- آلدهیدها
- ترکیبات آلی
- ترکیبات نیتروژنه
- و سایر مواد حاصل از تجزیه و احتراق
باشد.
بنابراین، وقتی از «قطران سیگار» صحبت میکنیم، در واقع درباره یک مخلوط پیچیده شیمیایی صحبت میکنیم، نه یک ماده خالص.
پولونیوم-210؛ عنصر رادیواکتیو موجود در تنباکو
یکی از جنبههای کمتر شناختهشده شیمی دخانیات، وجود برخی عناصر رادیواکتیو در تنباکو است.
پولونیوم-210 یک رادیونوکلئید پرتوزا است که میتواند از محیط و خاک وارد گیاه شود.
در برخی محصولات دخانی، حضور این عنصر و مواجهه ناشی از آن مورد مطالعه قرار گرفته است.
اهمیت آن به دلیل انتشار ذرات آلفا است که در صورت قرار گرفتن منبع پرتوزا در بافت، میتوانند آسیب موضعی به سلولها و DNA وارد کنند.
مواد افزودنی در سیگار چه نقشی دارند؟
محصولات دخانی میتوانند حاوی مجموعهای از مواد افزودنی باشند که برای اهداف مختلف به محصول اضافه میشوند.
برخی از این اهداف عبارتاند از:
- کنترل رطوبت
- تنظیم طعم
- ایجاد رایحه
- بهبود ویژگیهای فیزیکی تنباکو
- کاهش برخی ویژگیهای نامطلوب حسی
- تغییر ویژگیهای دود
اما از نظر علمی، نباید نتیجه گرفت که تمام افزودنیها با هدف افزایش اعتیاد به محصول اضافه میشوند.
موضوع پیچیدهتر است؛ زیرا مادهای که در حالت عادی نسبتاً کمخطر است، ممکن است هنگام حرارتدیدن یا احتراق به محصولات تجزیه جدیدی تبدیل شود.
این موضوع در مورد برخی قندها اهمیت دارد.
چرا قند موجود در تنباکو از نظر شیمیایی اهمیت دارد؟
قندها بهطور طبیعی در تنباکو وجود دارند و ممکن است در فرآیند تولید نیز مورد استفاده قرار گیرند.
هنگام حرارتدیدن قندها، واکنشهای پیچیدهای رخ میدهد که میتوانند ترکیبات مختلفی از جمله آلدهیدها ایجاد کنند.
به همین دلیل، ارزیابی خطر یک ماده در محصولات دخانی تنها بر اساس خواص آن ماده در دمای محیط کافی نیست.
باید پرسید:
این ماده در دمای احتراق چه واکنشهایی انجام میدهد و چه ترکیبات جدیدی تولید میکند؟
این سؤال یکی از کلیدیترین موضوعات در شیمی سمشناسی دود تنباکو است.
فیلتر سیگار چگونه عمل میکند؟
بیشتر فیلترهای سیگار از سلولز استات ساخته میشوند.
فیلتر میتواند بخشی از ذرات موجود در دود را جذب یا به دام بیندازد، اما قادر به حذف تمام مواد سمی نیست.
بخش قابل توجهی از ترکیبات گازی و ذرات بسیار ریز میتوانند از فیلتر عبور کنند.
علاوه بر این، میزان واقعی مواجهه فرد با مواد شیمیایی تنها به عملکرد فیلتر بستگی ندارد و عواملی مانند نحوه مصرف، تعداد پکها، عمق استنشاق و ویژگیهای طراحی محصول نیز اهمیت دارند.
بنابراین، وجود فیلتر به معنی حذف خطرات اصلی دود سیگار نیست.

چگونه دود سیگار باعث سرطان میشود؟
سرطانزایی دود تنباکو حاصل یک مسیر ساده و منفرد نیست.
ترکیبات مختلف میتوانند از طریق مکانیسمهای متفاوت عمل کنند.
یکی از مسیرهای مهم به شکل زیر قابل توضیح است:
ترکیبات واکنشپذیر → آسیب DNA → ایجاد جهش → اختلال در کنترل چرخه سلولی → تکثیر سلولهای آسیبدیده → شکلگیری تومور
اما در کنار آسیب مستقیم DNA، فرآیندهای دیگری نیز اهمیت دارند.
استرس اکسیداتیو
دود سیگار حاوی گونههای فعال اکسیژن و ترکیباتی است که میتوانند تعادل اکسیداسیون ـ احیا را در سلول مختل کنند.
افزایش Reactive Oxygen Species (ROS) میتواند به:
- DNA
- پروتئینها
- لیپیدهای غشایی
آسیب وارد کند.
التهاب مزمن
استنشاق مداوم دود باعث تحریک و التهاب دستگاه تنفسی میشود.
التهاب مزمن میتواند محیط سلولی و بافتی را تغییر دهد و در کنار سایر فرآیندها به پیشرفت بیماری کمک کند.
آسیب و جهش DNA
برخی ترکیبات سرطانزا میتوانند مستقیماً یا پس از متابولیسم با DNA واکنش دهند.
اگر سیستمهای ترمیم DNA نتوانند تمام این آسیبها را اصلاح کنند، جهشها ممکن است در سلول باقی بمانند.
اختلال در کنترل رشد سلولی
اگر جهشها ژنهای مسئول کنترل رشد و تقسیم سلولی را تحت تأثیر قرار دهند، کنترل طبیعی تکثیر سلول ممکن است مختل شود.
به این ترتیب، سرطان نتیجه تجمع تدریجی تغییرات مولکولی و سلولی است، نه اثر یک ماده شیمیایی منفرد.
مهمترین مواد سرطانزای موجود در دود سیگار
برخی از مواد و گروههای شیمیایی مهم مرتبط با سرطانزایی دود تنباکو عبارتاند از:
| ماده یا گروه | فرمول/شناسه | ویژگی مهم |
|---|---|---|
| بنزن | C₆H₆ | سرطانزایی و آسیب سیستم خونساز |
| فرمالدهید | CH₂O | آلدهید واکنشپذیر و سرطانزا |
| استالدهید | C₂H₄O | آسیب سلولی و ژنتیکی |
| آکرولئین | C₃H₄O | تحریک و آسیب دستگاه تنفسی |
| 1,3-بوتادین | C₄H₆ | ترکیب آلی فرار و سرطانزا |
| NNK | C₉H₁₁N₃O₂ | نیتروزآمین اختصاصی تنباکو |
| NNN | C₉H₁₂N₂O | نیتروزآمین اختصاصی تنباکو |
| بنزو[a]پیرن | C₂₀H₁₂ | PAH سرطانزا |
| کادمیوم | Cd | فلز سنگین سمی |
| آرسنیک | As | عنصر سمی و سرطانزا |
| سرب | Pb | فلز سنگین با سمیت سیستمیک |
| مونوکسید کربن | CO | اختلال انتقال اکسیژن |
| پولونیوم-210 | ²¹⁰Po | رادیونوکلئید پرتوزا |
آیا فقط سیگار باعث ورود مواد سمی به بدن میشود؟
خیر. برخی از این ترکیبات در منابع مختلف محیطی نیز وجود دارند.
اما نکته مهم، میزان، مسیر و تکرار مواجهه است.
مصرف سیگار یک مسیر مستقیم و تکرارشونده برای رساندن مخلوطی از ترکیبات شیمیایی به ریهها ایجاد میکند. این مواجهه مکرر میتواند در طول سالها اثرات تجمعی ایجاد کند.
به همین دلیل، ارزیابی خطر دخانیات باید بر اساس میزان و مدت مواجهه و همچنین ویژگیهای سمشناختی ترکیبات انجام شود.
دود دستدوم چیست؟
دود دستدوم یا Secondhand Smoke مخلوطی از دود حاصل از سوختن محصول دخانی و دود بازدمشده توسط فرد سیگاری است.
افرادی که خودشان سیگار نمیکشند نیز در صورت قرار گرفتن مداوم در محیط آلوده به دود تنباکو میتوانند با بسیاری از ترکیبات موجود در آن مواجه شوند.
به همین دلیل، قرار گرفتن در معرض دود دستدوم نیز یک مسئله مهم بهداشت عمومی محسوب میشود.
تفاوت نیکوتین با مواد سرطانزای سیگار
یکی از مهمترین نکات برای درک شیمی دخانیات این است که:
ماده اعتیادآور الزاماً همان ماده سرطانزا نیست.
نیکوتین عمدتاً عامل وابستگی به محصولات دخانی است، در حالی که ترکیبات متعدد دیگری در دود سیگار در ایجاد آسیبهای سلولی، بیماریهای قلبی ـ عروقی، بیماریهای ریوی و سرطان نقش دارند.
به بیان ساده:
نیکوتین فرد را به مصرف وابسته میکند؛ اما مخلوط پیچیده مواد موجود در دود عامل بخش بزرگی از آسیبهای ناشی از مصرف سیگار است.
جمعبندی
سیگار را نمیتوان از نظر شیمیایی تنها یک محصول حاوی نیکوتین دانست. دود حاصل از سوختن تنباکو یک آئروسل شیمیایی پیچیده است که هزاران ماده مختلف در آن شناسایی شدهاند.
برخی از این مواد مستقیماً در گیاه وجود دارند، برخی طی فرآوری و عملآوری تشکیل میشوند و گروهی نیز در اثر حرارت، پیرولیز و احتراق ایجاد میشوند.
ترکیباتی مانند نیکوتین، مونوکسید کربن، فرمالدهید، استالدهید، آکرولئین، بنزن، 1,3-بوتادین، کادمیوم، سرب، آرسنیک، نیتروزآمینهای اختصاصی تنباکو و PAHها هر یک از مسیرهای متفاوتی میتوانند بر بدن اثر بگذارند.
از نظر مولکولی، آسیب ناشی از دود تنباکو میتواند شامل استرس اکسیداتیو، التهاب مزمن، آسیب DNA، ایجاد جهش و اختلال در کنترل رشد سلولی باشد.
بنابراین، خطر سیگار حاصل یک ماده شیمیایی منفرد نیست؛ بلکه نتیجه مواجهه مکرر با یک مخلوط بسیار پیچیده از ترکیبات شیمیایی است.
پرسشهای متداول
سیگار چند ماده شیمیایی دارد؟
دود تنباکو حاوی بیش از ۷۰۰۰ ماده شیمیایی شناساییشده است. ترکیب دقیق دود به نوع محصول و شرایط مصرف بستگی دارد.
مهمترین ماده اعتیادآور سیگار چیست؟
نیکوتین مهمترین ماده مسئول ایجاد وابستگی به محصولات دخانی است.
آیا نیکوتین عامل اصلی سرطانزایی سیگار است؟
خطر سرطان ناشی از سیگار عمدتاً به مجموعه گستردهای از ترکیبات سرطانزا و فرآیندهای ناشی از دود مربوط است و نمیتوان آن را صرفاً به نیکوتین نسبت داد.
قطران سیگار چیست؟
قطران یک ماده شیمیایی منفرد نیست؛ بلکه اصطلاحی برای مخلوط پیچیدهای از مواد موجود در بخش ذراتی دود تنباکو است.
کدام مواد شیمیایی سیگار سرطانزا هستند؟
بنزن، فرمالدهید، برخی نیتروزآمینهای اختصاصی تنباکو، برخی PAHها، 1,3-بوتادین، آرسنیک و کادمیوم از جمله ترکیبات مهم مرتبط با سرطانزایی دود تنباکو هستند.
آیا فیلتر سیگار تمام مواد سمی را حذف میکند؟
خیر. فیلتر میتواند بخشی از ذرات را کاهش دهد، اما نمیتواند تمام ترکیبات سمی و سرطانزای موجود در دود را حذف کند.
آیا مواد شیمیایی موجود در برگ تنباکو همان مواد موجود در دود سیگار هستند؟
خیر. حرارت و احتراق باعث ایجاد واکنشهای شیمیایی متعددی میشوند و ترکیب دود با ترکیب برگ خام تنباکو تفاوت قابل توجهی دارد.